EES i ETIAS: co zmieniło się na granicy

System wjazdu/wyjazdu EES działa na wszystkich granicach zewnętrznych Schengen od 10 kwietnia 2026 roku. Co zapisuje, kogo nie rejestruje i co zmieni ETIAS pod koniec 2026 roku.

Granica UE zmienia się w ciągu roku dwa razy: najpierw zniknęły stemple w paszporcie, potem pojawi się płatne zezwolenie na wjazd. Pierwsze już się wydarzyło, drugie jeszcze nie. Poniżej to, co działa dziś, i to, czego można się spodziewać.

EES: działa od 10 kwietnia 2026 roku

System wjazdu/wyjazdu (Entry/Exit System) rejestruje obywateli państw trzecich przekraczających granicę zewnętrzną Schengen w ramach pobytów krótkoterminowych. Ukraińcy się do nich zaliczają.

Wdrażanie rozpoczęło się 12 października 2025 roku i przebiegało etapami. 10 kwietnia 2026 roku system stał się w pełni operacyjny we wszystkich 29 krajach Schengen — poinformowała o tym oficjalnie Komisja Europejska. Papierowy stempel zniesiono: zamiast niego wjazd i wyjazd zapisuje się w bazie danych.

Co jest zapisywane

Rejestracja w EES obejmuje:

• dane dokumentu podróży;
• wizerunek twarzy i odciski palców;
• datę i miejsce każdego wjazdu oraz wyjazdu.

Od dzieci poniżej 12. roku życia nie pobiera się odcisków palców — zapisuje się jedynie wizerunek twarzy.

Dane przechowuje się przez trzy lata od ostatniego wyjazdu. Jeśli odnotowano przekroczenie dozwolonego okresu pobytu albo odmowę wjazdu — przez pięć lat.

Kogo się nie rejestruje

Rejestracja nie dotyczy wszystkich. Zgodnie z wyjaśnieniem Komisji Europejskiej z 27 lipca 2026 roku zwolnieni są:

• posiadacze zezwolenia na pobyt lub wizy długoterminowej wydanych przez kraj stosujący EES;
• członkowie rodzin obywateli UE posiadający kartę pobytową lub zezwolenie na pobyt;
• obywatele Andory, Monako, San Marino oraz posiadacze paszportów Watykanu.

Dla Ukraińców to główny praktyczny wyjątek: jeśli mieszkacie w UE na podstawie zezwolenia na pobyt, nie jesteście rejestrowani jako goście krótkoterminowi, choć zwykłą kontrolę graniczną przechodzicie tak samo.

Pierwsze przekroczenie trwa dłużej niż kolejne

Pierwsza rejestracja to pobranie danych biometrycznych i zajmuje więcej czasu niż kolejne przekroczenia, przy których system musi jedynie porównać was z istniejącym wpisem.

Nie przypisujemy temu systemowi konkretnego wzrostu kolejek i nie zrobimy tego bez pomiarów. Nasze własne dane z 60 dni pokazują, że na długość kolejki najmocniej wpływają dwie rzeczy i obie zależą od was: dzień tygodnia (sobota jest półtora raza cięższa od przeciętnego dnia roboczego) i godzina doby (w nocy kolejka wynosi medianowo 0,42 kolejki dziennej). Metodykę opisaliśmy osobno — Jak liczymy czas oczekiwania.

Praktyczny wniosek jest ten sam co przed EES: godzina wyjazdu decyduje bardziej niż cokolwiek innego.

Czego EES nie zmienia

Zamieszania wokół systemu jest więcej niż samych zmian. Dlatego osobno: ruch bezwizowy pozostaje bezwizowy, EES go nie znosi ani nie zastępuje. Rejestracja jest bezpłatna — nie płaci się za nią ani na granicy, ani online. Nie trzeba nic załatwiać wcześniej: rejestracja odbywa się na przejściu podczas kontroli. System nie wymaga wniosku, formularza ani wcześniejszego zapisu.

Zmieniły się trzy rzeczy: stemple zastąpiono wpisem elektronicznym, doszła biometria, a okres pobytu liczy system.

90/180 liczy teraz maszyna

Zasada „nie więcej niż 90 dni w ciągu dowolnych 180" nie zmieniła się. Zmieniło się to, kto ją liczy. Wcześniej okres pobytu odtwarzano ze stempli, teraz prowadzi go system, a przekroczenie wykrywane jest automatycznie.

Jeśli często jeździcie do UE, policzcie pozostałe dni z wyprzedzeniem. Błąd w rachunku nie przejdzie już niezauważony.

ETIAS: spodziewany w ostatnim kwartale 2026 roku

ETIAS to zezwolenie na podróż, które podróżni bezwizowi będą uzyskiwać z wyprzedzeniem, przed wyjazdem. To nie wiza, ale po uruchomieniu systemu bez niego nie da się rozpocząć podróży.

Co wiadomo oficjalnie:

Większość wniosków rozpatrywana jest w kilka minut. Jeśli wniosek trafi do weryfikacji, decyzja może zająć do czterech dni, a przy wezwaniu do uzupełnienia dokumentów lub rozmowie — dłużej.

Po uruchomieniu przewidziano okres przejściowy: w pierwszych miesiącach podróżni bez ETIAS nie będą zawracani na granicy, o ile spełniają pozostałe warunki wjazdu. Daty okresu przejściowego zależą od faktycznej daty startu, więc warto śledzić ogłoszenie.

Uwaga na pośredników

Wniosek składa się wyłącznie oficjalnym kanałem UE — europa.eu/etias. Serwisy pośredniczące pobierają dodatkową opłatę za to samo, a czasem po prostu zbierają dane osobowe. Cena urzędowa to 20 euro i nie istnieje żadne „przyspieszone rozpatrzenie" za dopłatą.

Co zrobić teraz

1. Sprawdźcie ważność paszportu: co najmniej trzy miesiące po powrocie i nie starszy niż dziesięć lat.
2. Policzcie pozostałe dni w ramach 90/180 — teraz liczy je także system.
3. Jeśli macie zezwolenie na pobyt w UE, weźcie je ze sobą: to ono zwalnia z rejestracji w EES.
4. Planujcie wyjazd według godziny i dnia tygodnia, a nie „jak wyjdzie": to wciąż najsilniejsza dźwignia wpływu na czas w kolejce.

Źródła: Komisja Europejska — Migracja i sprawy wewnętrzne, oficjalny portal travel-europe.europa.eu. Stronę zaktualizowano 14 sierpnia 2026 roku; gdy pojawi się dokładna data startu ETIAS, zaktualizujemy ją i podamy nową datę.

Co zabrać w drogę — w materiale Dokumenty do przekroczenia granicy.

Strona zaktualizowana 2026-08-14